Web Hỏi & Đáp (Q&A) và dòng sản phẩm dựa trên "tri thức"

Like Pandora.vn để được cập nhật tin công nghệ chuyên sâu và nóng hổi!

 

Khởi nghiệp bằng ý tưởng táo bạo –– cung cấp câu trả lời cho tất cả mọi vấn đề mà người sử dụng mạng Internet quan tâm –– ông chủ các trang web dạng Hỏi & Đáp (Q&A) như Quora, Fluther, PeerPong hay Hunch đang thu lợi từ việc vận hành những "ngôi chợ" tri thức trực tuyến này.

Tờ Business Insider từng nhận định rằng các trang Hỏi & Đáp kể trên có thể góp phần tạo ra một ngành công nghiệp trực tuyến đầy lợi nhuận hướng đến thị trường quảng cáo phục vụ các đối tượng mục tiêu (targeted advertising).

Bắt đầu từ trào lưu tìm kiếm xã hội (social search)

Nếu bạn đã từng đặt câu hỏi: “Làm thế nào mà Angelina Jolie lại nổi tiếng đến thế nếu tất cả những bộ phim của cô ta chỉ là tàm tạm?”, bạn có thể tìm thấy 42 câu trả lời trên Fluther.com. Fluther là một trong nhiều trang web đang nổi lên trong những năm gần đây từ việc khai thác trí tuệ của đám đông và cung cấp câu trả lời cho mọi loại câu hỏi mà các công cụ tìm kiếm không thể xử lý tốt. Theo Matt Booth, nhà phân tích Internet thuộc tập đoàn Kelsey, thì những trang web “tìm kiếm xã hội” dạng này chiếm khoảng 4% tổng số thị trường tìm kiếm và chúng đang phát triển ngày càng nhanh chóng.

Nhiều công ty lớn ở Thung lũng Silicon và các nhà đầu tư cũng đang rót vốn vào lĩnh vực này. Vào năm 2010, Google đã mua lại Aardvark – một trong những trang web tìm kiếm xã hội đầu tiên với giá 50 triệu đô la Mỹ.

Chỉ hai tuần sau sự xuất hiện ồn ào của cỗ máy tìm kiếm Bing vào tháng 6-2009, Catherine Fake – nhà đồng sáng lập Flickr, cùng cộng sự của mình trình làng cỗ máy hỏi đáp mang tên Hunch. Khi được cho ra mắt, Hunch hứa hẹn sẽ giải quyết những câu hỏi của người tìm kiếm bằng việc đưa ra hàng loạt câu hỏi lựa chọn, rồi sau đó tổng hợp và đưa ra “quyết định”.

Ví dụ, nếu một người sử dụng chia sẻ rằng anh ta đang phân vân liệu có nên dọn đến ở chung với bạn gái hay không, Hunch sẽ ghi nhận chủ đề này và bắt đầu hỏi lại: “Bạn đã hò hẹn với cô ấy bao lâu? Bạn có chắc chắn là mình thích cô ấy nhất trong số những bạn gái từ trước đến nay?” Hunch thậm chí còn có thể hỏi bạn: “Bạn có chắc là mình có thể chuyển đi nơi khác nếu mọi việc không như ý muốn?” Dựa vào những câu trả lời của người sử dụng, Hunch sẽ “bật đèn xanh” hoặc khuyên anh ta hãy chờ đợi thêm.

Hunch tìm cách để hiểu người sử dụng bằng việc đặt các câu hỏi cũng như ghi nhận những thói quen cụ thể của họ khi sử dụng trang web và tùy biến các câu hỏi để phù hợp với cá tính và mối quan tâm của chính họ. Hunch cũng hoạt động tương tác dưới dạng một mạng xã hội, cho phép người sử dụng theo đuôi (follow) người khác để xem các chủ đề mà họ quan tâm.

Nổi đình nổi đám hơn cả trong sân chơi tìm kiếm xã hội là Quora – hiện được xem là một ngôi chợ tri thức trực tuyến. Trang web này được sáng lập bởi cựu giám đốc kỹ thuật của Facebook – Adam D’Angelo, và Charlie Cheever vào năm 2009.

Nếu bạn vẫn chưa biết Quora là gì, hãy nên thử. Ví dụ đã có trường hợp người sử dụng đặt ra tình huống: “Làm thế nào để tôi có thể chạy thoát khỏi một cảnh sát đang đuổi theo để xử phạt mình?” và sau đó, một người là cựu nhân viên cảnh sát đã trả lời một cách rất hợp lý và khoa học. Hay một câu hỏi khác như: “Tôi có nên giết một con bọ đang bị thương rất nặng, với mục đích để giảm đau khổ cho nó hay không?” đã được một nhà sinh vật học trả lời: “Loài sâu bọ không có tuyến dây thần kinh cảm giác nên chúng không thấy đau đớn, do vậy, đừng nên kết liễu cuộc đời chúng”… Có rất nhiều câu hỏi thú vị và những lời đáp trả không kém phần thông minh, dí dỏm đang xuất hiện ngày càng nhiều trên Quora.

Thời gian đầu, Quora được đánh giá là chẳng có gì đặc biệt, chỉ là một trang web dạng Hỏi & Đáp tương tự như Yahoo! Questions hay Aardvark của Google. Nhưng sau đó Quora đã tạo nên sự khác biệt cho mình – đó là khai thác trí tuệ của những người trả lời câu hỏi trên trang web. Những người trả lời, họ có thể là những nhân vật sáng giá nhất của giới công nghệ, bao gồm Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành và đồng sáng lập Facebook, Marc Andreesse, nhà đầu tư quyền lực tại Thung lũng Silicon, hay Fred Wilson, nhà đầu tư nổi tiếng tại New York hoặc đôi khi chỉ là những người bình thường nhưng có sự hiểu biết và kiến thức sâu rộng về lĩnh vực mà người đặt câu hỏi quan tâm.

Cha đẻ của Facebook – Mark Zuckerberg, người từng là bạn thân của D’Angelo từ thời học cấp 3, đã từng hỏi trên Quora: “Công ty mới khởi nghiệp nào là đối tượng tiềm năng cho Facebook mua lại ?” Một thời gian ngắn sau, Facebook đã mua về Nextstop, chính là một trong những câu trả lời được đưa ra trên Quora.

Nhận thấy tiềm năng phát triển, các nhà đầu tư đã bơm vào những khoản tiền không nhỏ với hy vọng Quora sẽ trở thành một Twitter thứ hai. Đơn cử như công ty đầu tư Benchmark đã rót vào Quora 86 triệu đô la Mỹ. Trong một thời gian dài, Quora luôn là một trong những chủ đề nóng nhất trên Internet, với số lượng thành viên tăng trưởng đến chóng mặt. Giờ đây, các nhà đầu tư còn dự đoán công ty sẽ sớm trở thành doanh nghiệp trị giá 500 triệu đô la và Quora đã xây dựng được một nền tảng dữ liệu với những nội dung rất có ý nghĩa, hữu dụng trên trang web.

Sức ép cạnh tranh trong sân chơi của trí tuệ

Sự gia tăng về số lượng những trang web như Fluther, Quora, ChaCha, Sirclelt, Hunch và PeerPong đã tạo nên một sức ép cạnh tranh lớn trong thị trường kinh doanh trí tuệ cộng đồng này. Và việc kiếm tiền của những trang web kể trên còn chịu thêm áp lực từ các cỗ máy tìm kiếm khổng lồ của Google, Facebook hay Bing.

Theo Leonard Speiser, cựu giám đốc điều hành của eBay và Yahoo!, hầu hết những trang web Hỏi & Đáp sẽ phải cần “hàng chục triệu hay hàng trăm triệu người sử dụng trước khi bức tranh về lợi nhuận trở nên tươi sáng”. Một khi lượng người truy cập tăng lên, những trang này lại phải đối mặt với vấn đề kiểm soát chất lượng câu hỏi và câu trả lời. Quora đã từng là trang web mà nếu muốn đăng ký thì bạn phải được người khác mời và những cuộc thảo luận của nó đã thu hút những tên tuổi đáng chú ý trong giới công nghệ như Craigslist – người sáng lập Craig Newmark. Sau đó, khi Quora mở cửa rộng rãi với công chúng thì lại gặp phải sự than phiền của một vài người sử dụng về mặt chất lượng nội dung.

Một số trang web Hỏi & Đáp nhìn thấy tương lai có thể biến một nhóm nhỏ những người sử dụng trung thành trở thành khách hàng. Đây cũng là lộ trình của Hunch khi họ xác định sẽ kiếm tiền từ phí tham chiếu của các nhánh bán lẻ và từ các doanh nghiệp khác, theo nhà đồng sáng lập Chris Dixon. Công ty đang phát triển thuật toán nhằm giới thiệu những hàng hóa, dịch vụ khi người sử dụng đặt ra các câu hỏi liên quan đến hoạt động thương mại. “Khi hệ thống hiểu rõ hơn về người sử dụng của nó, việc giới thiệu cần cụ thể và rõ ràng hơn”, Dixon nói.

Các công ty khác coi việc truy cập vào các câu trả lời chất lượng cao như một sự khác biệt về dịch vụ mà trang web đang cung cấp. Ro Choy, giám đốc điều hành của PeerPong, cho biết doanh nghiệp này đang xây dựng một danh mục những mối quan tâm và hoạt động của người sử dụng, thông qua tài khoản FacebookTwitter của họ. Những cơ sở dữ liệu đó sẽ giúp PeerPong trong việc kinh doanh. Công ty này kỳ vọng rằng những người hỏi sẽ trả tiền để có sự trợ giúp có chất lượng trong quá trình tìm kiếm.

Sân chơi trí tuệ trực tuyến này không chỉ chứng kiến những thành công mà còn có cả thất bại. Sau 27 tháng triển khai, vào tháng 10-2012, Facebook đã dừng hoạt động đặt câu hỏi trên trang mạng xã hội này để tập trung cho các tính năng hấp dẫn hơn.

Vào giữa năm 2010 khi Facebook cho ra mắt tính năng hỏi đáp, nhiều người đã đặt dấu hỏi về sự sống còn của Quora. Trong thời gian ban đầu, quả thật tín năng này đã lấn át Quora. Thế nhưng, các câu hỏi và trả lời trên Facebook không hoàn toàn chính xác. Người sử dụng cũng đặt những câu hỏi lung tung cùng những đáp án không phù hợp.

Người khai sinh ra Quora, D’Angelo, cho rằng điều quan trọng nhất là bản thân các trang web dạng này phải tự giữ chân được những người tham gia có chất lượng. “Quora tạo cho người sử dụng một động lực khác biệt với các ứng dụng Hỏi & Đáp khác như Yahoo! Answer. Tại đây, bạn không trả lời câu hỏi để nhằm tăng điểm số hoặc do bạn chẳng còn việc gì để làm. Bạn trả lời các câu hỏi vì bạn muốn xây dựng danh tiếng cho bản thân hoặc thực chất, bạn là người ưa thích giúp đỡ người khác”.

Vị “hậu duệ” của Facebook ở Thung lũng Silicon này cũng cho biết anh và các công sự hiện chỉ tập trung xây dựng cho Quora thật tốt, “nhưng chúng tôi có niềm tin mạnh mẽ rằng với những gì đang làm, chúng tôi hoàn toàn có thể tìm ra cách kiếm lợi nhuận trong dài hạn”.

Sự phát triển mạnh mẽ của các trang web Hỏi & Đáp trên Internet đang thu hút rất nhiều sự quan tâm từ các nhà đầu tư. Điểm thu hút các doanh nghiệp của các trang web Hỏi & Đáp là khi người sử dụng đặt và trả lời câu hỏi, họ sẽ tiết lộ nhiều dữ liệu về bản thân hơn và tạo ra các thông tin có thể phục vụ cho việc bán các quảng cáo hướng tới đối tượng mục tiêu (targeted advertising).

BusinessInsider/SGT