Triết lý phát triển sản phẩm của Square: Một sản phẩm công nghệ cũng như một tác phẩm nghệ thuật (Phần 1)

Like Pandora.vn để được cập nhật tin công nghệ chuyên sâu và nóng hổi!

 

Pandora.vn - Square là công ty do Jack Dorsey, người sáng lập Twitter, mở ra chuyên cung cấp dịch vụ thanh toán di động thông qua một thiết bị nhỏ gọn cắm vào một chiếc iPhone hay iPad.

Làm tốt luôn có thưởng

Cách đây chưa lâu, CEO Jack Dorsey của Square yêu cầu nhóm của mình phải đưa ra được một giải pháp thanh toán cho Starbucks, một đối tác mới của Square từ tháng 8 năm ngoái. Khi một kĩ sư tìm ra được cách giải quyết vấn đề (sử dụng mã QR trong ứng dụng Square Wallet để có thể tích hợp vào hệ thống sẵn có của Starbucks), Dorsey đã phấn khích tới mức vớ ngay chai rượu Scot trên bàn của mình để thưởng cho anh kĩ sư. Có vậy thôi? Sau đó mọi người, kể cả Dorsey, mới nhận ra chai rượu đó có giá tới 2000 USD.

Giá tiền của chai rượu cứ tăng lên mỗi lần Dorsey kể lại câu chuyện đó trong công ty. Đó là một giai thoại được Dorsey dùng để khoe sự hào phóng hiếm có của mình đối với nhân viên. Trong dịp thăm trụ sở của Square gần đây, anh kĩ sư được nhận chai rượu nói với chúng tôi rằng: “Đó giống câu chuyện về bộ trang phục đắt tiền của Gob trong bộ phim Arrested Development.”

Đây hẳn chỉ là một câu chuyện vui, nhưng cũng cho ta thấy rằng: giải quyết được vấn đề sẽ luôn được thưởng xứng đáng tại Square. Mọi người thường ca ngợi văn hóa thiết kế của Square mà quên mất ở họ một sự thật đơn giản khác. Theo lời của Bob Lee, CTO của Square:

“Chúng tôi không phải chỉ là một công ty thiết kế, cũng không phải chỉ là công ty thuần công nghệ. Thực ra chúng tôi cần phải làm tốt cả hai mảng đó.”

Một phần lý do tại sao Square có thể thành công như hiện nay là do công ty có khả năng tạo ra một môi trường cộng tác cho nhà thiết kế và kĩ sư - một “bản năng” giải quyết vấn đề đã hợp nhất vô số nhóm sản phẩm của công ty.

Kể từ khi thành lập vài năm trước, Square nổi tiếng bởi những thiết kế kiểu dáng công nghiệp và các dịch vụ số rất dễ dùng, bao gồm Square Register và Square Wallet. Các bí quyết của họ đã dần loại bỏ những sự bất tiện trước đây trong quá trình chấp nhận thanh toán của các doanh nghiệp. Cam kết hướng tới sự đơn giản là lời hứa mà COO Keith Rabois của công ty đã từng nhắc tới như một điều “bắt buộc”. Đây là thành quả của việc xóa nhòa sự khác biệt giữa thiết kế và kỹ thuật. Như lời của Lee, một kĩ sư từng có kinh nghiệm làm thiết kế:

“Theo cách nhìn của một kĩ sư, việc thiết kế không phải chỉ quan tâm đến mọi thứ nhìn như thế nào, mà là chúng hoạt động như thế nào. Chúng tôi coi độ ổn định, sức mạnh và hiệu suất là các phần của thiết kế.”

Lối tư duy này đã được đền đáp: Hiện nay, hàng năm Square xử lý lượng đơn hàng (thanh toán) trị giá 10 tỉ USD.

Vậy thì, Dorsey có thể thưởng cho nhân viên nhiều hơn là một chai Scot như trước để tăng tính khích lệ cho nhân viên.

“Đúng thế thật, khi kí được hợp đồng tôi đã được thưởng một gói kẹo Reese’s Pieces”, Robert Andersen - giám đốc sáng tạo, một trong những nhân viên lâu năm nhất của Square - nhớ lại. 

“Ơ, Reese’s Pieces à? Tôi tưởng tôi thưởng cho cậu kẹo Skittles chứ”, Dorsey đùa.

Nét đẹp toàn diện của Square

Cuối năm ngoái, trưởng nhóm thiết kế web Geoff Koops đối diện với Jack Dorsey trong một buổi phỏng vấn tuyển dụng. Lúc đó Koops đang cân nhắc chuyển từ Apple qua Square, nhưng trước khi ông có quyền lựa chọn, và Koops cần phải vượt qua rào cản này trong cuộc phỏng vấn. “Dorsey hỏi tôi mấy câu hỏi to tát như kiểu: “Thiết kế là gì?”, rồi ngồi lại ngay ngắn xem tôi ấp úng trả lời.”, Koop nhớ lại: “Anh ấy giống như đang theo dõi tôi, thay vì gật đầu thì anh ấy mỉm cười ra hiệu cứ tiếp tục nói. Tôi khá căng thẳng lúc đó.”

Nhưng tôi không lo lắng tới mức không dám hỏi lại mấy câu hóc búa khi cần. “Tôi hỏi rất cụ thể anh ấy nghĩ gì về quan điểm thiết kế skeuomophism (quan điểm thiết kế làm mọi thứ giống như thật)”, Koops nhớ đã hỏi câu đó trong lúc đề cập tới những ứng dụng vẫn giữ những chi tiết trang trí mô phỏng như vật thật, ví dụ như ứng dụng nhập liệu có màu vàng, có lề và cả những vết rách giống một cuốn vở ngoài đời. 

Tranh cãi về “skeuomophism” đã nổ ra năm ngoái, nhưng có vẻ đối với Square điều này chẳng có gì quan trọng. Ứng dụng ví đầu tiên với texture da đã được thiết kế lại vào tháng 3 dùng giao diện đơn giản không có bất cứ yếu tố mô phỏng nào. Từ đó, Square cố gắng duy trì quan điểm thẩm mỹ độc đáo của họ: sử dụng tông màu xám tối giản, hình ảnh độ phân giải cao, tương tác vui nhộn và ít hiệu ứng động. Công thức thiết kế độc đáo của Square mà Andersen gọi là “sự kết hợp giữa tính đơn giản, dễ dùng và gọn gàng” có thể nhận thấy ở khắp các sản phẩm phần cứng, phần mềm, website cũng như một vài dự án sắp được ra mắt của công ty.

“Chúng tôi cố gắng giữ mọi thứ liên quan đến nhau; từ các sản phẩm đến video và hoạt động marketing, tất cả đều nên có tiếng nói chung. Chúng tôi chịu trách nhiệm cho những thiết kế có vẻ khá phóng khoáng của Square”, Andersen cho hay.

Nhằm đạt được mục đích, một phần nhiệm vụ của Andersen (ông gọi là trưởng cộng tác viên) là đảm bảo các nhóm tại Square có chung tiếng nói. (Ông cười nói “Việc của tôi không phải là chỉ bảo người khác làm gì, dù tiếng nói của tôi rất có trọng lượng.”) Bộ phận dự án mới tổ chức họp hàng tuần (các cuộc họp này gọi là Town Square) để cho mọi người, từ kĩ sư tới nhân viên PR, có thể giới thiệu các ý tưởng mới của mình. Nhóm thiết kế cũng có những buổi gặp mặt góp ý đều đặn. Các buổi họp nhóm là rất cần thiết để đảm bảo tất cả các nhóm làm việc ăn khớp với nhau. Khi tôi hỏi Lee liệu các kĩ sư của ông có hiểu “skeuomophism” là gì không, ông trả lời chắc chắn: “có chứ”. 

Theo lời Koops, đó là “đào tạo nội bộ”. Ngược lại, Andersen lại bảo: “công việc của ai người đó làm.”

Nghe có vẻ đơn giản nhưng khi công ty lớn dần, sẽ ngày càng khó để nhân rộng mô hình, thậm chí có thể dẫn đến những ảnh hưởng lớn đến văn hóa và giá trị tư tưởng thẩm mỹ của công ty. Ví dụ nhìn vào trường hợp một công ty khổng lồ là Microsoft: đã có lúc công ty này có những ý tưởng sản phẩm chả liên quan gì đến nhau, như Windows và XBox. Điều này có thể giải thích tại sao Square rất chú trọng vấn đề hợp tác giữa các nhóm và tự phê bình, đặc biệt trong bối cảnh họ chuẩn bị chuyển trụ sở mùa hè tới, dự tính sẽ có 1000 nhân viên và tiếp tục thâu tóm những công ty mới thành lập. 

Đầu tháng 11 - 2012, Andersen dẫn tôi tới khu xét duyệt ý tưởng. Khu này giống như một trung tâm yoga, hay là một “triển lãm nghệ thuật” theo lời một nhân viên mô tả. Tại đây Andersen cho biết một phần công việc của ông là “đảm bảo mọi thứ đồng bộ với nhau”.

Ông cũng nói thêm, “Dù nhóm Register và nhóm Wallet hoạt động độc lập về mặt kĩ thuật (có người phụ trách riêng biệt) nhưng chúng vẫn phải tương tác với nhau, vì vậy việc chia sẻ thông tin là rất quan trọng”. 

Chuyên gia thiết kế tương tác cao cấp Mia Blume mô tả cách họ thường review ý tưởng:

“Chúng tôi chia sẻ với nhau các bản thiết kế bằng cách dán chúng lên tường để có những góc nhìn hoàn toàn mới. Bởi vì đôi khi thật khó để bản thân mỗi người quay lại xem xét chặng đường của mình khi đã gần tới đích. Nhưng thực ra còn có rất nhiều cách đi khác nữa.” 

Theo Koops,

“Đó cũng là cách thường được Apple áp dụng. Rất tự nhiên, chúng ta thường cùng nhau tập trung giải quyết công việc chung, theo cách vừa bình đẳng và cũng vừa hàn lâm. Cứ như là phê bình nghệ thuật vậy.”

Cách review này đã tỏ ra hữu dụng khi giải quyết những tranh cãi xung quanh skeuomorphism, một phong cách thiết kế đang thâm nhập Square. Theo lời Andersen thì, “Chúng tôi đã rút ra được nhiều điều từ những điểm chưa được của ứng dụng “viền da” trước đó, và cả từ những cải tiến giao diện người dùng mới. Những bài học này sẽ ảnh hưởng đến tương lai của sản phẩm.” 

Điểm quan trọng hơn ở đây là dường như công ty hướng đến phương pháp giải quyết vấn đề một cách bình đẳng. Andersen giải thích:

“Nếu vấn đề chỉ được xử lý bởi một cá nhân đơn lẻ thì nó sẽ vừa trở thành điểm chết của cả hệ thống (single point of failure) và vừa rất khó có  thể giải quyết được.”

Lee cho rằng đội kĩ sư chính là nhóm tinh túy nhất, có lẽ bởi vì công ty tuyển những hacker có cả khiếu thẩm mĩ tốt. Theo lời ông thì

“Chúng tôi tìm kiếm những kĩ sư luôn biết một sản phẩm đẹp cần có những chi tiết như thế nào, bởi vì nếu không các designer sẽ phải nỗ lực rất nhiều để tỉ mỉ ghép lại từng chi tiết. Tôi có thể nói rằng kĩ thuật cũng chính là thiết kế. Ngay cả khi tôi viết giao diện lập trình ứng dụng (API), tôi cũng hình dung nó như một giao diện người dùng.” 

Tuy nhiên điều đó không có nghĩa rằng ban lãnh đạo như Dorsey hay Andersen không hướng những thiết kễ của Square theo chính kiến của họ. Koops nhớ lại trong lần phỏng vấn Dorsey về skeuomorphism, “Tôi nhớ Jack (Dorsey) đưa ra một lý do đầy thuyết phục - ông ấy ngay lập tức nảy ra năm ý tưởng rất quan trọng.”

Lee thêm vào,

“Về căn bản Jack tin rằng thiết kế và kĩ thuật đều quan trọng như nhau.”

Đọc tiếp Phần 2: Triết lý phát triển sản phẩm của Square: Một sản phẩm công nghệ cũng như một tác phẩm nghệ thuật

Gia Khánh

FastCompany/Pandora.vn