Larry Page và câu chuyện đằng sau cuộc cách mạng tái thiết kế Google (Phần 1)

Like Pandora.vn để được cập nhật tin công nghệ chuyên sâu và nóng hổi!

 

Pandora.vn - Có điều gì đó kỳ lạ và khác thường đang diễn ra tại Google kể từ khi Larry Page lên nắm vị trí CEO vào năm 2011: Google bắt đầu cho ra đời những ứng dụng có giao diện vô cùng bắt mắt.

Từ trước tới nay Google thường không có những sản phẩm chú trọng về mặt thẩm mỹ. Họ vốn chỉ tập trung vào việc kiểm định hiệu suất giữa các phiên bản (A/B testing), hoặc những thay đổi dựa trên dữ liệu thực tế, như việc họ cho thử nghiệm đến “41 sắc màu xanh dùng để hiển thị các đường link”. Douglas Bowman, nhà thiết kế “đời đầu” của Google (đã rời công ty năm 2009), cho rằng: “Sự tồn vong triết lý thiết kế (của Google) hoàn toàn lệ thuộc vào dữ liệu”.

Tuy nhiên gần đây, chúng ta không thể không chú ý tới hàng loạt những ứng dụng được thiết kế rất cẩn trọng, đặc biệt là cho iOS, một nền tảng không phải của Google: Google Plus, Youtube, Gmail và Maps đều đẹp và rất nhất quán, tương phản với những gì Google đã làm trước đó, và với cả những sản phẩm đẹp nhưng đã dần nhàm chán của Apple.

Chúng tôi đến Google với hi vọng tìm hiểu về người chịu trách nhiệm khởi đầu cho hướng thiết kế mới này, nhưng lạ là chẳng có ai làm nhiệm vụ đó cả thay vào đó là một nhóm nhỏ các nhà thiết kế tại Google. Mỗi nhóm sản phẩm sẽ phải tự tìm ra thiết kế của mình theo một ngôn ngữ thiết kế mới và thống nhất.

Quả là một quá trình đáng kinh ngạc.

Khởi động dự án Kennedy

“Một thiết kế tổng thể và nhất quán cho Google sẽ trông như thế nào?”

Jon Wiley, trưởng bộ phận thiết kế Google Search nhớ lại: Khi Larry Page lên nắm quyền, chỉ thị đầu tiên của ông rất rõ ràng: “Mọi người, chúng ta sẽ thiết kế lại hết các sản phẩm.”  Wiley và cộng sự chỉ có 2 tháng để khoác cho Google một chiếc áo mới, và để bắt đầu nghĩ xem Google nên có một giao diện nhất quán như thế nào. “Chúng tôi đã được trao quyền làm cho Google trở nên đẹp đẽ.”

Đây không phải lần đầu tiên các nhà thiết kế của Google cố gắng thống nhất giao diện trên khắp các sản phẩm về một ngôn ngữ thiết kế thống nhất, nhưng dự án mới nhất này là dự án thành công nhất. Trong quá khứ, có vài nhóm thiết kế muốn đưa ra một giao diện đẹp và ấn tượng cho tất cả các sản phẩm của Google, nhưng do tiêu chí hoạt động của Google là ưu tiên tốc độ triển khai nên rất khó để một nhóm nhỏ nào đó có thể thay đổi cả bộ máy. Trước đây các nhà thiết kế của Google hoạt động rời rạc và không có đủ quyền hạn.

Andrey Doronichev, quản lý sản phẩm cấp cao của YouTube Mobile kể lại: “5 năm trước khi tôi mới gia nhập Google, tại đây không có cái gọi là ngôn ngữ thiết kế chung. Chúng tôi luôn muốn có những giao diện đẹp mắt, nhưng đó không phải thứ công ty quan tâm ưu tiên.” Theo Wiley thì một thiết kế tổng thể mới cho Google cần “tầm nhìn của một CEO, người có thể điều động cả công ty để thực hiện.” Wiley đặt tên (codename) cho hướng thiết kế mới của Google là Kennedy - liên quan đến chiến lược nổi tiếng “moon shot” của Page dùng để tính toán về các sản phẩm mới.

Các nhà thiết kế cao cấp của Google tập trung lại để quyết định xem làm thế nào một vài nguyên lý thiết kế có thể được đưa vào hàng tá sản phẩm được sử dụng bởi hàng triệu người một cách đồng đều và khéo léo. Cũng có một vài sự trợ giúp thêm từ Google Creative Lab, được Wiley đề cập đến trong buổi tọa đàm năm 2011 “Ồ, Google cũng có các nhà thiết kế cơ đấy!”. Google Creative Lab là nơi tập trung các nhà thiết kế hàng đầu tại văn phòng của công ty đặt ở New York, được biết đến qua các dự án marketing độc đáo và đầy sức hút như “a tear-jerking Super Bowl ad” (mẩu quảng cáo Super Bowl khiến người ta phải rơi lệ) hay “the innovative Arcade Fire music video”. Page đã đưa Creative Lab làm việc với các nhà thiết kế khác của Google để cho ra một cái nhìn mới, một thiết kế tổng thể mới. Không như Apple, Google sẵn sàng hợp tác với các bên thứ ba trong việc thiết kế, và họ cũng góp phần tạo nên dự án Kennedy. Page đã hỏi: “Một giao diện nhất quán của Google sẽ trông như thế nào?”

Thiết kế mới tập trung vào việc tinh chỉnh, khoảng trắng (white space), sự gọn gàng, tính hữu dụng và quan trọng nhất là sự đơn giản. Theo lời Wiley: “Google muốn triển khai mọi thứ thật nhanh, vì vậy rất nhiều sản phẩm phải tự phát triển. Trước dự án Kennedy, các sản phẩm không tuân theo một tiêu chuẩn thiết kế nào. Chúng hầu như đều rất đơn giản và hữu dụng. Bây giờ chúng tôi tập trung làm cho các sản phẩm đó trở nên bắt mắt hơn, thống nhất hơn giống như trong cùng một bộ sản phẩm.”

Tạo ra một quan điểm thiết kế mới chỉ là bước khởi đầu. các nhà thiết kế sản phẩm còn phải chắt lọc và triển khai các ý tưởng đó. Cũng theo lời Wiley kể lại: “Chúng tôi tự khóa mình lại trong phòng và cố gắng tinh chỉnh lại các thiết kế nhanh nhất có thể. Chúng tôi xây dựng một bộ thiết kế sản phẩm và đưa vào thực tiễn qua một quá trình gọi là “sản phẩm hóa” nhờ đội kỹ sư.”

Cuối tháng 6 năm 2011, chỉ sau 3 tháng Page lên làm CEO, Google cho ra mắt phiên bản hoàn toàn mới của Google Search, Google Maps, Gmail và Calendar. Một năm rưỡi sau, Google rất nhanh chóng tung ra Google Now, một ứng dụng di động mới toanh mang triết lý thiết kế Kennedy, và một loạt ứng dụng rất tuyệt vời cho hệ điều hành iOS như: Google Plus, YouTube Capture, Chrome và Maps, với giao diện cơ bản giống như nguyên bản nhưng có thêm vài thay đổi nhỏ do các nhóm phụ trách sản phẩm đưa vào. Hoạt động thiết kế tại Google trước đây vốn “mạnh ai nấy làm” (Wiley ví như là chuyển động Brown), thì nay như một dòng chảy của các ý tưởng, dù có các ngã rẽ, nhưng luôn về cùng một hướng.

Matias Duarte, giám đốc cao cấp về trải nghiệm người dùng Android nói: “Google đang trải qua một cuộc cách mạng về thiết kế.”

Ủy ban thiết kế chuyên trách

Tất cả các nhà thiết kế mà chúng tôi gặp tại Google đều bằng cách này hay cách khác lặp lại cùng một thông điệp như trong lời Wiley “Không có ai là tổng công trình sư mảng thiết kế tại Google”. Doronichev cũng nhắc lại: “Không có người nào đơn độc đạo diễn mảng thiết kế.” Google có thể không có một Jony Ive (như Apple), tuy nhiên lại có cả một quá trình mạch lạc để truyền tải quan điểm thiết kế đến tất cả các nhóm và nền tảng.

Theo Doronichev: “Các nhóm hoạt động tuần tự với nhau, chia sẻ thông tin, và đảm bảo đạt được kết quả mỹ mãn, là sự ăn khớp giữa các ngôn ngữ thiết kế, phù hợp cho từng nền tảng, nhưng vẫn rất (đậm chất) Google.”

Các kết quả như vậy không thể đạt được bằng sự hợp tác thông thường. Để đảm bảo đạt được hiệu quả, Google đã lập một nhóm thiết kế nhỏ tên là UXA tại New York. Đây là một nhóm hoạt động khá bí mật, tuyển dụng hạn chế, nhưng vai trò của họ ở Google không hề nhỏ. Nhóm UXA hình thành từ dự án Kennedy, có nhiệm vụ “thiết kế và phát triển một khung UI (giao diện người dùng) có thể biến các ứng dụng của Google thành một nền tảng thống nhất, hoàn chỉnh, thân thiện và đẹp đẽ hơn cho người dùng” đồng thời giữ cho quan điểm nhất quán này xuyên suốt tất cả các sản phẩm.

Nhóm UXA đều đặn làm việc với các trưởng nhóm thiết kế của các sản phẩm quan trọng nhất tại Google. Quy mô nhỏ và việc rất ít khi lộ khiến cho nhóm thiết kế này rất chuyên biệt. Điều này cũng giúp cho họ hợp tác tốt hơn với các bộ phận khác tại Google trong công việc mà “sự hợp tác” yếu tố là then chốt. Thực tế, Google không hề công khai đề cập đến cái tên UXA, kể cả trong các cuộc phỏng vấn những designer của công ty. Trong một bài blog thông báo về một thiết kế mới trong dự án Kennedy, giám đốc sáng tạo Chris Wiggins có đề cập đến kế hoạch “cải tiến một loạt giao diện của tất cả sản phẩm của chúng tôi (Google)”, nhưng vẫn không hé lộ chút gì về nhóm UXA.

Về cơ bản, ta có thể hình dung những gì UXA làm là đảm nhận lấy bộ khung cấu trúc từ dự án chóng vánh trong vòng 3 tháng mang tên Kennedy sau đó trở thành một bộ phận quan trọng của Google. Cũng như các bộ phận khác, quá trình đưa sản phẩm vào thực tế là sự kết hợp kì lạ giữa quy chế làm việc phi nguyên tắc lẫn các nguyên tắc nghiêm ngặt. Wiley cho biết các cuộc họp thiết kế tại Google thường diễn ra như sau: “Chúng tôi gặp nhau, cùng ăn trưa, và nói không ngừng nghỉ.”

Darren Delaye, trưởng nhóm thiết kế Google Maps cho di động, đã nói với chúng tôi rằng, “các nhà thiết kế ứng dụng iOS thường xuyên có các cuộc gặp không định trước để thảo luận về các phản hồi qua lại những thứ chúng tôi đang nỗ lực làm.” Những cuộc gặp này không phải để thống nhất đưa ra giao diện cuối cùng cho ứng dụng mà giống như một sự chỉ dẫn. “Các nhà thiết kế sử dụng ngôn ngữ thiết kế từ các sáng kiến của dự án Kennedy kết hợp với nhu cầu của người dùng với từng ra sản phẩm cụ thể.” Wiley giải thích thêm.

Mục tiêu là “cân bằng giữa trải nghiệm người dùng xuyên suốt tất cả các sản phẩm của Google với việc nhanh chóng tung ra các giải pháp tuyệt vời đó đến người dùng.” Vì vậy, mỗi nhóm phụ trách sẽ hoạt động độc lập để tung ra sản phẩm của riêng mình. Có thể sẽ có những khác biệt nhỏ giữa sản phẩm của từng nhóm, nhưng vì Google đã có sự thống nhất cho cách làm mới này, nên các sản phẩm sẽ nhìn giống như trong cùng một gia đình Google.

Gia Khánh (Pandora.vn)

(Còn tiếp)

The Verge/Pandora.vn