Hiệu ứng mạng nghịch: những thách thức khi phát triển nền tảng trực tuyến

Like Pandora.vn để được cập nhật tin công nghệ chuyên sâu và nóng hổi!

 

Hiệu ứng mạng nghịch có thể sẽ xuất hiện khi nền tảng phát triển, hay nói cách khác, một cộng đồng online sẽ giảm giá trị khi chúng phình to. Mọi nền tảng nếu thiếu sự sàng lọc đều sẽ rơi vào tình trạng này.

hieu ung mang

Hiệu ứng mạng là điều thú vị nhất trong tư duy theo nền tảng. Cách tư duy này cho rằng kinh doanh trực tuyến bao gồm 2 yếu tố: nền tảng và giá trị được tạo ra trên nền tảng. Youtube tạo ra nền tảng, người sử dụng tạo ra giá trị (video) trên nền tảng. KickStarter cung cấp nền tảng nhưng người dùng tạo ra các dự án và những người dùng khác tạo ra giá trị bằng cách góp tiền cho dự án đó.

Phần lớn nền tảng ban đầu có rất ít giá trị. Người dùng tạo ra giá trị, và càng nhiều người dùng tham gia, càng nhiều giá trị được tạo nên, tạo nên những chu trình phản ứng. Vì vậy, nền tảng càng lớn, giá trị càng tăng. Niềm tin thông thường cho rằng hiệu ứng mạng sẽ tiếp tục làm nền tảng tăng trưởng mãi mãi.

Tuy nhiên, hiệu ứng mạng nghịch có thể sẽ xuất hiện khi nền tảng phát triển, hay nói cách khác, cộng đồng của bạn sẽ càng giảm giá trị khi chúng phình to lên. Mọi nền tảng nếu thiếu sự sàng lọc đều có thể rơi vào tình trạng này

Việc đó xảy ra như thế nào?

Bởi vì giá trị là do người dùng tạo ra, nền tảng online sẽ mất giá trị khi tăng trưởng nếu người dùng mới hoặc nội dung mới do họ tạo ra không tương thích với những gì đã có, tạo ra nhiễu (noise) ngăn cản người dùng tìm ra những gì họ cần (signal) trên nền tảng của bạn.

Chúng ta hãy nhìn vào một vài yếu tố làm gia tăng nhiễu và giảm giá trị của nền tảng khi chúng phình to

 1. Chất lượng người dùng mới thấp làm loãng hệ thống

Đẳng cấp của nền tảng online chính là đẳng cấp của người dùng được kết nối trên đó. Quora, một trang Q&A nổi tiếng được ưa chuộng ở Silicon Valley vì nền tảng này kết nối được những gã say mê công nghệ, mà họ lại là chuyên gia trong lĩnh vực của mình. Quora cũng có cơ chế lọc đảm bảo rằng câu trả lời tốt nhất được nhìn thấy đầu tiên.

Cộng đồng Quora tạo ra một kho kiến thức sâu sắc nhờ có những chuyên gia này. Tuy nhiên khi Quora tăng trưởng, rất nhiều người lo lắng rằng những người dùng mới gia nhập hệ thống sẽ làm tăng sự nhiễu loạn dẫn đến suy giảm giá trị của hệ thống

Điều này tạo ra chu trình phản hồi nghịch: những chuyên gia hiện tại bắt đầu rời bỏ hệ thống khi chất lượng đang giảm, dẫn đến việc những chuyên gia khác cũng bỏ đi. Nếu chu trình này xảy ra liên tục, lượng tương tác và nội dung tạo ra sẽ giảm theo cấp số nhân.

Chúng ta thấy được chu trình phản hồi nghịch này diễn ra ở trường hợp của ChatRoulette, một nền tảng tán gẫu video kết nối bạn với một người ngẫu nhiên trên thế giới. Vì ChatRoulette không có sự kiểm duyệt, nền tảng này nhanh chóng trở thành nơi tụ tập của những gã bệnh hoạn thích khoe thân, và người dùng thì chạy hết.

Giải pháp: có 2 giải pháp, hoặc chọn lọc người có thể gia nhập nền tảng hoặc chọn lọc theo nội dung. Cách thứ nhất dễ thực hiện hơn – chẳng hạn như Quibb đã xây dựng một cộng đồng rất ít nhiễu thông qua việc chọn lọc bằng tay. Trang về hẹn họ như CupidCurated cũng làm điều này bằng cách chọn lọc nam giới có thể truy cập vào trang. Nền tảng như Quora không chọn lọc gia nhập, nên cần một cơ chế chọn lọc tinh vi về nội dung để có thể tăng trưởng mà không trở nên quá tải.

2. Khả năng bị lạm dụng tăng lên khi nền tảng phát triển

Wikipedia chứng tỏ rằng mọi nền tảng online đều có thể bị lạm dụng. Một bài viết sai trên Wiki có thể mang lại những hậu quả khôn lường khi mọi người đều tin tưởng nó.

Tuy nhiên, sự thiếu chính xác (một dạng noise) luôn gia tăng khi mạng lưới phát triển vì việc duy trì chính sách nội dung trên những nền tảng này trở nên phức tạp hơn nhiều. Sẽ có nhiều người tìm cách lợi dụng sự đông đúc và khả năng lan tỏa của nền tảng để thả những con virus nguy hiểm gây sự hiểu nhầm, hoang mang, và cuối cùng là giảm chất lượng của nền tảng

Giải pháp: Rất ít hệ thống đã thành công trong việc giữ được chất lượng nội dung khi tăng quy mô. Wikipedia là một ví dụ hiếm hoi. Quyền của người dùng với nội dung được mở rộng từ từ và có kiểm soát. Điều này đảm bảo cho các nhà điều hành vẫn theo dõi được các hoạt động như mong muốn. Tuy nhiên rất ít có thể lặp lại được thành công của Wikipedia.

3. Các cộng đồng online trở nên nhàm chán

Khi phải tiếp xúc với quá nhiều thông tin, chúng ta có xu hướng chỉ đọc những gì mình cho là đúng. Các hệ thống online đều sử dụng bộ lọc (filters) để cá nhân hóa luồng thông tin cho các đối tượng. Những bộ lọc này thường được tạo ra dựa vào hành vi quá khứ người dùng. Theo thời gian, càng ngày ta càng có xu hướng bị giới hạn bởi những gì ta đã quen thuộc và tin tưởng.

Ví dụ như Youtube cung cấp những video cho chúng ta dựa vào những gì chúng ta xem trong quá khứ. Facebook News Feed cũng hoạt động theo điều tương tự.

Điều quan trọng là, những gì chúng ta tin tưởng hoặc quan tâm không phải luôn là những gì chúng ta cần. Điều này khiến cho những người đang tìm giải pháp không thể tiếp cận những góc nhìn mới lạ hơn mà chỉ là những ý kiến hiển nhiên và đã-biết .

Giải pháp: Giải pháp là liên tục chỉnh thuật toán về cung cấp thông tin cho người dùng, sao cho nền tảng không chỉ trở thành một cái bóng của chính chúng ta.

4.  Một cộng đồng đóng có thể cực kỳ bảo thủ

Một vấn đề xuất phát từ sự kiểm soát: Nếu một số hành vi được khuyến khích còn số khác bị hạn chế ngay từ đầu, khi mạng lưới phát triển sẽ xuất hiện sự bảo thủ: một số hành vi được cổ vũ ngày càng nhiều và trở thành những luật lệ của cộng đồng. Cộng đồng của Reddit thường bị chỉ trích vì sự bảo thủ này

Điều này có thể khiến cộng đồng trở nên quá bảo thủ và khép kín (giảm giá trị trên tổng thể) và không thể tiếp nhận giá trị tới từ những người dùng đa dạng.

Giải pháp:  Điều chỉnh hành vi online là rất quan trọng trong thời gian đồng của cộng đồng. Sự thiếu kiểm soát sẽ dẫn đến quá nhiều nhiễu và sự kiểm soát quá mức sẽ dẫn đến sự thiên vị trong chọn lựa, tạo ra tư tưởng bảo thủ. Việc kiểm soát cần được cân bằng sao cho phù hợp.

5. Giảm chất lượng do chấp nhận quá dễ dàng

Trên Internet, giá trị thường được đánh giá bởi cộng đồng. Ví dụ như câu trả lời hay nhất trên Quora được đánh giá dựa vào phiếu upvote và downvote. Vì thế giá trị có tính năng động và không những phát triển, tương như bài viết trên Wikipedia luôn được cập nhật liên tục.

Tuy nhiên đặc điểm trên cũng dẫn tới một vấn đề: sự chấp nhận quá dễ dàng. Nếu có đủ số người tham gia đồng ý rằng một thứ là đúng, nó sẽ trở thành điều đúng kể cả khi không phải vậy trên thực tế. Câu trả lời được đánh giá cao nhất hay phiên bản mới nhất của một bài viết đều là một hàm số của chất lượng cộng đồng.

Giải pháp: Vấn đề này được khắc phục bằng cách lọc người tham gia cộng đồng. Ví dụ như Wikipedia trao thẩm quyền lớn hơn cho người dùng giỏi.

 6. Thách thức trong việc đánh giá chuyên gia

Hãy xem xét một nền tảng cho phép chia sẻ kiến thức trên toàn cầu và tìm kiếm câu trả lời thông qua việc kết nối người hỏi với người trả lời. Đóng góp tốt nhất không nhất thiết đến từ một chuyên gia, và các chuyên gia cũng không biết rõ bối cảnh của câu hỏi được đề cập (tại quốc gia khác chẳng hạn). Vì vậy những chuyên gia theo cấp vùng là cần thiết.

Vấn đề chọn lọc các chuyên gia địa phương là rất quan trọng. Đội ngũ chuyên gia này thường nhiều hơn hẳn so với đội ngũ chuyên gia truyền thống. Tuy nhiên, khi nền tảng phát triển, điều thường thấy là ngày càng khó xác định các chuyên gia mới vì cộng đồng thường coi trọng những người đã tham gia lâu. Người gia nhập Quora và Twitter sớm thường có sức hút lớn hơn những người gia nhập sau, không phải chỉ vì họ có nhiều thời gian hơn, mà còn bởi vì:

  1. Người có số follow cao thì càng được follow nhiều hơn.
  2. Những nền tảng cũng thường đưa ra đề xuất để người dùng mới follow những người đã được đánh giá cao bởi nhiều người dùng khác.

Sức mạnh chọn lọc đánh giá của cộng đồng phụ thuộc vào 2 yếu tố:

  1. Chất lượng của người dùng trong cộng đồng.
  2. Khả năng của công cụ chọn lọc.
7.Lạm dụng cái đuôi dài (phần không được chú ý nhiều)

Wikipedia đã thành công trong việc kiểm soát chất lượng của 20% lượng nội dung có lượng đọc chiếm tới 80%. Như mọi nền tảng phương pháp chọn lọc thường hiệu quả với phần đầu của cái đuôi dài (những phần được chú ý nhiều nhất) chứ không phải phần đuôi (phần được chú ý lẻ tẻ). Điều này dẫn đến sự lạm dụng cái đuôi dài. Mặc dù chỉ có phần nhỏ chịu ảnh hưởng xấu từ sự lợi dụng này, phần thiểu số này gia tăng quy mô khi cộng đồng lớn lên và vấn đề về chọn lọc bị trầm trọng hơn.

Tóm lại, sự kiểm soát về chất lượng là cần thiết để đảm bảo việc sản xuất, và một cơ chế lọc thích hợp là cần thiết để đảm bảo việc tiêu thụ. Và 2 yếu tố này đều phải được phát triển song song với sự mở rộng của mạng lưới.

westart