Chặng đường dài để hoàn thiện hạ tầng thương mại điện tử Việt Nam

Like Pandora.vn để được cập nhật tin công nghệ chuyên sâu và nóng hổi!

 

Thương mại điện tử ngày nay không chỉ đơn giản là một thành phần của ngành thương mại tổng thể hay là sự tổng hợp của nghệ thuật và kỹ thuật buôn bán qua mạng mà đang trở thành một động lực mới thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu.

Các chỉ số thương mại điện tử và chỉ số phát triển của ngành bán lẻ đang trở thành những dữ liệu cần thiết cho việc hoạch định chính sách phát triển ở mỗi quốc gia cũng như chiến lược tăng trưởng ở mỗi công ty.

Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam luôn đứng vào danh sách những nền kinh tế hấp dẫn các nhà đầu tư nhờ vào chỉ số phát triển bán lẻ rất cao. Theo kết quả cuộc nghiên cứu do A.T. Kearney tiến hành thì đây là một trong năm quốc gia đang phát triển, gồm cả Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Chile, giữ được môi trường bán lẻ ổn định. Tuy nhiên, khi các quốc gia kể trên đang hoàn thiện môi trường thương mại điện tử thì Việt Nam có thể bị bỏ lại phía sau. Mối liên kết giữa ngành bán lẻ và thương mại điện tử rất chặt chẽ, chỉ cần môi trường pháp lý thương mại điện tử không hoàn thiện thì tính hấp dẫn của thị trường bán lẻ có thể bị giảm sút.

Mối liên hệ giữa thương mại điện tử và ngành bán lẻ

Hoạt động mua sắm qua mạng đang làm thay đổi chiến lược và phương thức kinh doanh của các nhà bán lẻ trên toàn cầu. Khi mà doanh thu từ các thị trường đã phát triển đến mức độ ổn định thì việc mở rộng kinh doanh đến các thị trường đang phát triển trở thành sách lược phổ thông nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng và đẩy nhanh việc thu hồi vốn. Tuy nhiên, việc lựa chọn một thị trường đang phát triển tiềm năng để rót vốn đầu tư không phải là điều dễ dàng nếu chỉ dựa vào các phương pháp tiếp cận truyền thống thông qua các cuộc điều tra, khảo sát thực tế.

Do vậy, các nhà bán lẻ sẽ tham khảo chỉ số thương mại điện tử và đánh giá thị trường mà họ quan tâm thông qua lăng kính trực tuyến. Nhà bán lẻ sẽ phải tìm hiểu khả năng thực sự của thương mại điện tử tại đó và những thách thức đối với thị trường trực tuyến.

Chỉ số thương mại điện tử có liên quan mật thiết với chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu (GRDI) vốn được xây dựng dựa trên bốn nhóm tiêu chí.

Nhóm tiêu chí đầu tiên và quan trọng nhất là sức hấp dẫn của thị trường trực tuyến bao gồm mãi lực bán lẻ, dự báo tăng trưởng sức mua và các hành vi của người tiêu dùng trực tuyến. Nhóm tiêu chí thứ hai tập trung vào kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin bao gồm cả tỷ lệ máy tính/số dân, khả năng tiếp cận băng thông rộng và tốc độ đường truyền, mức độ sử dụng thẻ tín dụng, sự an toàn đối với các dịch vụ Internet và khả năng cung cấp dịch vụ hậu cần. Thứ ba là các điều luật và quy định trong thương mại trực tuyến. Cuối cùng là mức độ phát triển của ngành bán lẻ ở địa phương, bao gồm sức mua chung tính trên đầu người và những dấu hiệu cho thấy có sự phát triển hình thức bán lẻ hiện đại.

Dựa trên các tiêu chí kể trên, thị trường bán lẻ Việt Nam được A.T. Kearney đánh giá là thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà đầu tư trong ba năm liên tiếp 2009, 2010 và 2011, nhưng sự phát triển của ngành thương mại điện tử đến nay vẫn còn khiêm tốn.

Trên thực tế, với hơn 30 triệu người sử dụng Internet với thời gian truy cập trung bình khoảng 29 giờ mỗi tháng, trong đó có 61% đã bắt đầu sử dụng một hình thức thương mại điện tử nào đó, thì tiềm năng phát triển của mô hình này ở Việt Nam được đánh giá khá cao.

Thương mại điện tử trong chiến lược bán hàng đa kênh

Các chuyên gia đánh giá rằng kết cấu hạ tầng CNTT phát triển và hệ thống quy định, luật lệ một khi được hoàn thiện sẽ tạo cơ hội cho thương mại điện tử phát triển theo. Trong năm năm, mức tăng trưởng bình quân của ngành thương mại điện tử thế giới là 13% mỗi năm. Việc mở rộng kinh doanh bán lẻ thông qua các kênh trực tuyến cũng là một phương cách để các công ty thương mại và các nhà đầu tư dòm ngó ra các thị trường bên ngoài, xây dựng thương hiệu và tìm hiểu về người tiêu dùng tại đó một cách dễ dàng, ít tốn kém so với các cách tiếp cận truyền thống. Một ví dụ cụ thể là Neiman Marcus – công ty chuyên bán lẻ các mặt hàng cao cấp tại Mỹ – đã mua một phần quyền sở hữu trang web thời trang ở Trung Quốc để trắc nghiệm thị trường, sau đó đầu tư vào lĩnh vực hàng xa xỉ tại đất nước này. Neiman Marcus đã có trong tay những thông tin cần thiết mà không cần phải tốn chi phí cho các hợp đồng khảo sát thực tế tại hết thành phố này đến thành phố khác.

Tập đoàn bán lẻ hàng xa xỉ Louis Vuitton Moet Hennessy ở Pháp cũng sử dụng một chiến lược mở rộng kinh doanh tương tự bằng cách mua lại công ty hàng đầu về kinh doanh trực tuyến các sản phẩm chăm sóc sắc đẹp của Brazil là Sack, từ đó làm bàn đạp tạo nên sự hiện diện cho thương hiệu mỹ phẩm Sephora của tập đoàn.

Ngày nay, thương mại điện tử đóng vai trò quan trọng trong chiến lược bán hàng đa kênh (multichannel retail), vốn còn khá lạ lẫm với nhiều nền kinh tế đang phát triển. Cuối năm 2011, công ty Argos ở Anh liên kết với hãng sản xuất thiết bị Haier ở Trung Quốc để thực hiện chiến lược phát triển kinh doanh đa kênh tại thị trường đông dân nhất thế giới này. Argos mở cửa hàng trưng bày sản phẩm tại Thượng Hải và sử dụng hệ thống đại lý gồm hơn 6.000 cửa hàng của Haier làm nơi phân phối các đơn đặt hàng trực tuyến.

Theo đuổi chiến lược mở rộng kinh doanh trực tuyến quốc tế cũng có nghĩa là phải đấu tranh với các công ty thương mại điện tử hiện hữu tại địa phương vốn đang kiểm soát phần lớn thị trường nội địa. Ở Chile, hai công ty địa phương Falabella và Cencosud chiếm đến 40% thị phần bán lẻ trực tuyến, tương tự, hai công ty B2W và Magazine Luiza sở hữu 30% thị phần bản địa Barzil. Hiện tượng một vài công ty nội địa khống chế thị phần bán lẻ ban đầu ở một quốc gia cũng xảy ra ở các nước châu Á, Đông Âu và Trung Đông. Các công ty mới phát triển hay xâm nhập từ bên ngoài chỉ có thể thành công khi am hiểu thấu đáo khách hàng trực tuyến và có những hoạt động thương mại điện tử thích hợp. Sự thành công của thương mại điện tử liên quan mật thiết với việc người dân sử dụng Internet như thế nào và độ tiện nghi khi mua sắm qua mạng ra sao. Không môi trường thương mại điện tử nào là hoàn hảo ngay từ đầu và bản thân nhà kinh doanh lẫn nhà quản lý đều hiểu rằng phải luôn hoàn thiện nó.

Nhu cầu hoàn thiện môi trường thương mại điện tử

Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể và điều kiện thực tế của mỗi thị trường, nhà kinh doanh sẽ lựa chọn các nội dung ưu tiên và giải pháp tạm thời trong mục tiêu hoàn thiện môi trường thương mại điện tử. Có thể kể đến bốn nội dung cấp thiết hiện nay như sau:

  • Tránh tình trạng thiếu kết cấu hạ tầng: Đây là trường hợp một số thị trường trực tuyến không đủ hạ tầng kỹ thuật và hậu cần cung ứng để thực hiện thương mại điện tử với khối lượng lớn. Ví dụ ở Ấn Độ người dân thiếu công nghệ để kết nối với Internet và những ai kết nối được thì không muốn thực hiện thương mại điện tử bởi thiếu hạ tầng phân phối sản phẩm. Muốn thành công ở loại thị trường này cần áp dụng hình thức thu tiền khi giao hàng (COD) nhằm vượt qua khó khăn về hạ tầng tài chính, đồng thời phải giữ liên lạc tốt hơn với khách hàng nhằm giúp họ biết rõ thời biểu chuyển giao sản phẩm.
  • Tránh hiện tượng bất bình đẳng trong thương mại điện tử: Những thị trường trực tuyến như Mexico hay Sri Lanka có mức thâm nhập Internet từ thấp đến trung bình. Nhưng khi những người giàu có thường xuyên truy cập thông tin qua mạng và ứng dụng thương mại điện tử thì những người có thu nhập thấp, vốn chiếm số đông trong xã hội, không thể tham gia. Để vượt qua khó khăn này các nhà bán lẻ đã đa dạng hóa nhóm hàng với những giá cả thích hợp cho từng chất lượng sản phẩm và cho mỗi đối tượng người mua, song song với việc triển khai các chiến dịch quảng cáo. Sự mềm dẻo trong kỹ thuật thương mại điện tử đang xóa đi sự bất bình đẳng và làm cho hình thức thương mại mới này tăng trưởng nhanh lên.
  • Duy trì trạng thái sẵn sàng và sự hài lòng của khách hàng: Các nước có chỉ số thương mại điện tử cao thường đạt được hai tiêu chí sẵn sàng và hài lòng (ready and willing) trong giao dịch trực tuyến của các khách hàng thông qua hình thức thương mại điện tử trọn gói. Nơi đó có đủ kết cấu hạ tầng để hỗ trợ thương mại điện tử khối lượng lớn và người tiêu dùng thấy việc mua hàng qua mạng là một thứ tiện nghi. Việc quan trọng phải làm nơi các thị trường này là tìm hiểu thấu đáo tại sao khách hàng thích thú việc mua sắm trực tuyến và duy trì các yếu tố này nhằm tiếp tục giữ chân họ. Công ty bán lẻ trực tuyến Cencosud ở Chile vẫn thường gửi tới khách hàng những câu hỏi để biết điều gì họ thích và không thích, và khi một lời bình luận được chọn đăng lên mạng thì họ nhận được phiếu tham gia xổ số để nhận những món quà tặng.
  • Củng cố niềm tin cho những người còn chần chừ: Cũng có nhiều thị trường có hạ tầng kỹ thuật Internet tốt để hỗ trợ thương mại điện tử nhưng thiếu động lực từ cấp quản lý nhà nước trong việc thiết lập hệ thống hậu cần và ban hành những quy định minh bạch về kinh doanh thương mại điện tử, dẫn đến việc người sử dụng Internet đắn đo khi muốn mua sắm trực tuyến. Các quy định và luật lệ minh bạch áp dụng cho kinh doanh thương mại điện tử và khai thác môi trường kỹ thuật số là điều không thể thiếu, nhưng đồng thời phải đi kèm với biện pháp củng cố niềm tin vào thương mại điện tử bằng việc cho họ nhận hàng tại kho, giảm giá cho những ai thanh toán bằng thẻ tín dụng, mở các trung tâm tư vấn 24/7 và tổ chức các chương trình khuyến mãi cho người mua hàng trực tuyến. Ở Thổ Nhĩ Kỳ, trang mạng hepsiburala.com cho nhân viên mang hàng đến giao tận nhà để người mua có thể kiểm tra sản phẩm và chấp nhận việc thanh toán bằng cả tiền mặt lẫn bằng thẻ.

Một khi niềm tin được củng cố, kết cấu hạ tầng được cải thiện và hệ thống quy định rõ ràng, minh bạch thì hoạt động mua sắm trực tuyến ở các thị trường đó sẽ tiến dần đến hình thức thương mại điện tử trọn gói với độ sẵn sàng và sự hài lòng ở mức cao.

Tài liệu tham khảo

  • E-Commerce Is the Next Frontier in Global Expansion: http://www.atkearney.com/
  • GRDI: A 10-Year Retrospective: http://www.atkearney.com/
SaigonTimes