CEO Hiroshi Mikitani của Rakuten và kế hoạch 'đánh bại Amazon'

Like Pandora.vn để được cập nhật tin công nghệ chuyên sâu và nóng hổi!

 

Hiroshi Mikitani là một người đàn ông 47 tuổi có vẻ ngoài nhẹ nhàng và lịch thiệp, thế nhưng dưới lớp bọc yên ả đó là ông hoàng của ngành thương mại điện tử tại Nhật Bản với những kế hoạch lấn sân sang thị trường quốc tế điên rồ nhất.

Khối tài sản của ông có trị giá khoảng 6 tỉ đô la, chủ yếu tới từ 44.7% số cổ phiếu của tập đoàn Rakuten, tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất Nhật Bản – công ty mới đây vừa đầu tư hơn 100 triệu đô la cho Pinterest, nắm giữ. Mikitani tin tưởng rằng Rakuten sẽ là công ty cung cấp dịch vụ trên Internet lớn nhất thế giới vào một ngày nào đó, với những ngành dịch vụ dàn trải mà nó sở hữ, từ cho vay tín dụng, đồ nội thất, cho đến chiếu phim trên mạng. Mục tiêu này khiến cho Google và Apple trở thành những đối thủ của Rakuten, nhưng đối thủ lớn nhất mà tập đoàn này nhắm đến vốn đã được in trên một chiếc áo phông mà Mikitani trao cho một nhà xuất bản tại một sự kiện gần đây. Chiếc áo ấy có dòng chữ, “Đánh bại Amazon”.

Đây quả là một mục tiêu lớn. Amazon là một gã khổng lồ: doanh thu gần 48 tỉ đô la, giá trị trên thị trường là hơn 111 tỉ, và sở hữu 100 triệu lượt truy cập mỗi tháng. Nếu so sánh, Rakuten chỉ là một chú lính chì tí hon. Công ty này đã phải đối mặt với khoản lỗ 14.2 trong năm 2011 và doanh thu chỉ là 4.9 tỉ đô la, vì việc công ty này phải mất gần 600 triệu cho các công ty tín dụng Nhật Bản do một điều luật cho vay mới ban hành. Những trang thương mại điện tử của công ty này ở ngoài địa phận Nhật Bản thậm chí luôn xếp ở vị trí thứ 2 hoặc thấp hơn thế. Bước tiến của Rakuten đến Trung Quốc đã thất bại. Lượng cổ phiếu của công ty này đã tăng gấp ba lần kể từ lần phát hành cổ phiếu đầu tiên, trong khi đó Amazon đã phát triển tốt hơn và giảm được 10% lượng cổ phiếu.

Thế nhưng các nhân viên của Rakuten, những người hay gọi ông chủ của mình là Mickey, rất tin tưởng vị tổng chỉ huy này. Rakuten có khoảng 10,000 nhân viên luôn luôn bật chương trình phát song dành riêng cho cuộc họp toàn công ty mỗi thứ Ba hàng tuần. Ông đã xuất bản hai cuốn sách tại Nhật về những quan điểm kinh doanh mà ông và nhân viên của mình luôn đề cao. Chúng bao gồm cải tiến liên tục, sự thỏa mãn của khách hàng và tốc độ.

Rakuten hoàn toàn không thuê nhân công lau dọn, các nhân viên sẽ tự mình dọn rửa trụ sở công ty tại Tokyo để, theo Mickey, “quay lại với lúc ban đầu.” Sự phát triển và những phương thức hoạt động mang tính biểu tượng của Rakuten đã giúp cho công ty này đạt vị trí thứ bảy trên bảng xếp hạng “Những công ty sáng tạo nhất thế giới” trong năm nay của tạp chí Forbes.

Rakuten không đưa ra các dự đoán về doanh thu hay mức lãi mà công ty này sẽ đạt được, nhưng công ty nghiên cứu thị trường RetailNet Group tại Massachusets đã dự đoán con số bán hàng của Rakuten sẽ vươn lên từ 18 tỉ đô la trong năm nay lên 27 tỉ vào năm 2016, giữ vững mức tăng trưởng 12.2% một năm và vị trí là công ty thương mại điện tử lớn thứ ba của thế giới sau Amazon và Taobao của Trung Quốc.

Phần lớn những tăng trưởng này đến từ những vụ “mua sắm” của Mikitani. Trong hai năm vừa qua, ông đã mang về một cơ số các công ty nước ngoài, đầu tư 250 triệu cho Buy.com của Mỹ, 38 triệu có Play.com của Anh và 315 triệu cho công ty Canada Kobo. Vụ đầu tư cho Pinterest, mạng xã hội với hơn 20 triệu người sử dụng là một bước hợp tác chiến lược. Mikitani có thể thấy người dùng của trang mạng này liên tục theo dõi các gallery ảnh và cuối cùng là “dán” (pin) lại hình ảnh bằng một Rakuten ID, một tài khoản giống như tài khoản Itunes và đã được sử dụng bởi hơn 80 triệu người tại Nhật. Rakuten cũng đã đặt chức năng “dán” tại tất cả những cửa hàng online tiếng Nhật của hãng.

Thương vụ với Pinterest đã thể hiện khá rõ ràng cách chơi với thương mại điện tử của Mikitani khác Amazon như thế nào. Mikitani muốn người sử dụng theo dõi trang của ông vì họ cảm thấy thích thú với nó và việc mua hàng chỉ đến sau đấy. Ông gọi nó là “mua sắm kiểu phát hiện”. Không giống như Amazon, tập trung vào việc khiến khách hàng cảm thấy hạnh phúc, Rakuten lại muốn giúp cho người bán hàng cảm thấy vui vẻ hơn. Hơn 40.000 chủ cửa hàng của Rakuten được nhận từ chocolate cho tới vé xem nhạc hội, bù lại họ sẽ trả Rakuten 630 đô một tháng tiền thuê trang bán hàng và 3% hoa hồng trên doanh thu. Công ty này cũng thuê hơn 500 cố vấn viên thương mại điện tử, những người sẽ cho những lời khuyên miễn phí về cách thức hoạt động, quảng cáo và thuê nhân viên cho những người bán hàng này. Các chủ cửa hàng cũng có thể tùy chỉnh trang bán của họ và liên hệ trực tiếp với khách hàng, giúp khách hàng cảm thấy họ đang được làm việc trực tiếp với con người chứ không phải một cỗ máy. Trong khi đó, nếu đến với Amazon hay eBay, mục tiêu của khách hàng thường chỉ là để tìm một món hàng rẻ và tiện lợi hơn. Mikitani không hề nghĩ rằng mục tiêu lật đổ Apple của ông là quá xa vời. Internet là một nơi đầy sức sống, và thương mại điện tử vẫn đang trong thời kì còn non trẻ, dù đã xuất hiện hơn hai thập kỉ. Chỉ có khoảng 18% các công ty rao bán sản phẩm của mình trên mạng.

Focus Camera là một trong hàng ngàn chủ cửa hàng trên Buy.com của Rakuten. Ông chủ của cửa hàng này, Lior Ciobotaru, nói rằng làm việc với Buy.com là một trải nghiệm tuyệt vời hơn so với làm việc cùng Amazon, phần lớn nhờ vào sự hỗ trợ mảng marketing của Rakuten, như là đưa shop này lên trang chủ hoặc cung cấp các công cụ email giúp Ciobotaru có thể phân loại khách hàng và gửi họ những lời mời chào đặc biệt. Không giống như Amazon, Buy.com “khuyến khích các chủ cửa hàng thiết kế cửa hàng của họ theo phong cách và sở thích riêng,” Ciobotaru nói. “Và họ thực sự đưa các truy cập đến trang của chúng tôi… Amazon luôn cố gắng để thúc đẩy doanh số và không quan tâm gì đến người bán hàng.”

Thế nhưng Amazon vẫn là nguồn doanh thu lớn nhất của Focus Camera. Còn Buy.com ư? “Họ là trang mang lại doanh thu gần như ít nhất cho chúng tôi,” Ciobotaru nói. Ly do là vì Buy.com chỉ có một phần rất nhỏ lượng truy cập nếu so với Amazon. Buy.com chỉ có khoảng 3 triệu khách đến thăm trang trong tháng 7 năm 2012, nhưng với Amazon, con số đó nằm trong khoảng 75 đến 97 triệu. Những con số đó sẽ làm cho kể cả người lạc quan như Mikitani cũng phải khó chịu. Yucel Yelken từ công ty nghiên cứu marketing yStats.com cho rằng Rakuten đã quá “mạo hiểm” khi tập trung vào các thị trưởng đã phát triển với mô hình kinh doanh mới của mình. Nó nên đánh vào các thị trường đang lên như Đông Âu: “Amazon rõ ràng đã nắm chắc những thị trường đã phát triển, và không có lý do gì khách hàng phải đổi thói quen mua sắm online của họ.”

Mục tiêu sắp tới của Mikitani là phát triển ở hơn 27 quốc gia thay vì 10 trong 5 năm tới, thu được 70% doanh thu từ các đầu tư ngoài Nhật Bản, tăng 10% so với hiện. “Chúng tôi cần phát triển mạnh mẽ hơn ở thị trường toàn cầu,” ông nói trong một cuộc phỏng vấn ở London. “Tôi không nghĩ chúng tôi đã làm hết sức mình.” Thế nhưng, theo Yelken, đa số sự phát triển này đều ở thị trường đã phát triển, và điều này sẽ không làm thay đổi tình thế hiện nay nhiều lắm.

Mikitani được nuôi dạy tại thành phố biển Kobe, trong một gia đình có truyền thống kinh doanh và nghiên cứu. Ông nội của ông đã giúp sáng lập nên công ty máy ảnh Minolta, và cha của ông là một giáo sư kinh tế tại Yale. Mỗi khi cha của Mikitani giảng dạy tại nước ngoài, ông thường hay đi theo, và chính môi trường Mỹ đã gieo những hạt giống đầu tiên vào mục tiêu chiếm lấy thị trường quốc tế của Mikitani.

Là một tay chơi tennis giỏi, Mikitani suýt chút nữa đã trở thành một tuyển thủ chuyên nghiệp, nhưng thay vào đó, năm 25 tuổi, ông đã gia nhập ngân hàng IBJ của Nhật, một trong những ngân hàng lớn nhất thế giới. IBJ cũng đã lựa chọn ông để gửi sang Harvard học bằng MBA vào năm 1991. Một trong những điều đầu tiên ông nhận ra là cách người Mỹ coi trọng doanh nhân hơn người Nhật rất nhiều. “Tôi đã nghĩ rằng tôi có thể sẽ thích làm việc đó,” ông nói. Ông tốt nghiệp năm 1993 và trở lại với đầu tư ngân hàng, tiếp tục sự trung thành của mình với IBJ.

Sau trận động đất kinh hoàng tại Kobe ngày 17/1/1995, làm hàng nghìn người thiệt mạng trong đó có cô chú cùng một vài người bạn của Mikitani, ông đã có một bài học lớn về sự mong manh của cuộc sống. Một năm sau đó ông rời ngân hàng và bắt đầu mở một công ty tư vấn, sau đấy tiếp tục với việc kinh doanh thương mại điện tử, một đóng góp xây dựng lại Nhật Bản sau thảm họa động đất. Mikitani và một vài nhà đồng sáng lập trẻ khác đã mở ra một siêu thị online vào tháng 5 năm 1997 với chỉ $250,000 tiền vốn tự có và không nhận sự giúp đỡ của bất kì quỹ đầu tư nào. Trang web bắt đầu với 13 cửa hàng, chủ yếu là của bạn Mikitani.

Để khiến trang web có nhiều cửa hàng hơn, Mikitani và đồng nghiệp của ông đã đến thăm các chủ cửa hàng thật thường xuyên, thậm chí còn tập chống đẩy trước cửa hàng để sau khi bước vào họ trông vội vàng và đầy mồ hôi. Điều này khiến cho việc kinh doanh tốt hơn, bởi những chủ cửa hàng khó tính thường tin tưởng một anh nhân viên chăm chỉ, bình thường hơn là một người bán hàng mặc bồ độ Âu lịch thiệp. Chỉ sau 2 năm, gần 320 thương nhân đã đăng kí cửa hàng tại Rakuten Ichiba (ichiba còn có nghĩa là “chợ”). Vào cuối năm 1999, trang này có 1,800 cửa hàng, và doanh thu Rakuten nhận từ các cửa hàng này là 1 triệu đô la trên 5.5 triệu mà các thương nhân bán được. Rakuten Ichiba có mức lãi suất khá tốt, khoảng 17%, và 80% doanh thu của trang này nằm ở hoa hồng từ cửa hàng và phí hội viên của thương nhân, 10% từ quảng cáo và 10% từ đấu giá.

Mô hình kinh doanh này cực kì hiệu quả tại Nhật, bởi các cửa hàng bình thường ở đây phải chịu rất nhiều phí tổn cho tầng tầng lớp lớp các nhà phân phối và bán buôn. Các mặt hàng online bao giờ cũng rẻ hơn. Một bộ kimono ở Kyoto Kimono Ichiba có giá là $1,300 thì ở cửa hàng tại Rakuten chỉ có giá $130. Vào đầu những năm 2000, Rakuten bắt đầu mua các công ty Internet khác, bao gồm một công ty đang phá sản từ Credit Suise First Boston vào năm 2003 và 22% trang du lịch Ctrip.com vào năm 2004 với giá 109 triệu đô la. Sau đó một năm, Rakuten bỏ ra 425 triệu để mua lại LinkShare, một trang quảng cáo online sở hữu 2% các giao dịch điện tử tại Mỹ. LinkShare đã có rất nhiều mối làm ăn, nhưng bởi mục tiêu tiến vào thị trường quốc tế của Mikitani, công ty này đã chọn Rakuten. “Chúng tôi rất thích những người muốn sở hữu công ty này để làm nó thành công”, Heidi Messer, đồng sáng lập LinkShare cho hay. “Tôi có cảm giác ông ấy đang muốn hoàn thành mọi việc một cách nhanh chóng nhất có thể.”

Vài năm sau đó Mikitani phát triển Rakuten sang nhiều hạng mục khác nhau tại Nhật, bao gồm du lịch, tín dụng, truyền thông, thể thao và chứng khoán. Sau đó, vào tháng 3 năm 2010, sau một tuần cân nhắc, ông đã khiến cả công ty bất ngờ bằng việc ra quyết đinh “Anh hóa” cả bộ máy, một quy định bắt buộc nhân viên của Rakuten phải học tiếng Anh trong hai năm hoặc sẽ bị giang cấp và thôi việc. Chỉ sau một đêm, toàn bộ Rakuten đã thay thế thực đơn tại căng tin và biển báo thang máy sang tiếng Anh. Mikitani nói rằng đây là một điều “cấp thiết” để giúp cho Rakuten có thể trở thành một công ty quốc tế thực sự.

Bây giờ, 88% số nhân viên Nhật Bản của Rakuten đã nói được tiếng Anh, dù rằng việc này đã vấp phải nhiều khó khăn hơn Mikitani nghĩ. “Mọi người đã quá căng thẳng và họ thậm chí còn có vài phần mất đi lòng tự trọng của mình,” ông nhớ lại.

Nhưng tiếng Anh và những nhân viên thông thuộc ngôn ngữ này lại trở thành tài sản quý giá khi Rakuten đi mua lại các công ty nước ngoài. Bắt đầu từ Buy.com, sau đó là PriceMinister của Pháp, Ikeda của Brazil, Tradoria của Đức và Play.com của Anh, tất cả đều sở hữu thị phần khá lớn tại đất nước của họ. Play.com xếp thứ 12 tại Anh, PriceMinister thứ sáu tại Pháp, Buy.com xếp thứ 36 tại Mỹ.

Vào giữa năm 2011, Mikitani lại có thêm một quyết định táo bạo nữa, đưa một tin nhắn tới hơn 400,000 fan Twitter của ông tại Nhật: “Tôi đang nghĩ đến Keidanren. Bạn thấy sao?”. Keidanren là tập đoàn công nghiệp lớn tại Nhật, nơi mà các thành viên thường sẽ không quan tâm lắm các tweet. Mikitani đã dành khá nhiều năm để phá bỏ quan điểm và tầm nhìn cổ hủ của các doanh nhân Nhật, những điều đã tạo ra việc đi xuống của gã khổng lồ Sony và Panasonic. Ông cũng cảm thấy những việc làm của họ sau vụ động đất năm 2011 là quá nghèo nàn. Cuối cùng, ông rời bỏ thương đoàn và phàn nàn rằng nhóm này quá quan tâm đến lợi ích bản thân, quá mang phong cách “Nhật Bản cũ”. “Chúng ta không hề cởi mở và lúc nào cũng chỉ nhìn vào trong,” ông nói. “Tất cả các sản phẩm Nhật đều có chất lượng cực kì cao, nhưng điều đó chưa chắc đã phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.”

Trong cuộc chiến chống lại sự cổ hủ của nước Nhật, Mikitani đã tham gia một nhóm nhỏ các tỉ phú lạc loài khác tại Nhật, bao gồm Tadashi Yanai, nhà sáng lập hãng quần áo Uniqlo, và Yoshikazu Tanaka, nhà sáng lập của mạng trò chơi điện từ khổng lồ Gree. Thành công trước đây và lượng fan đông đảo của Mikitani cũng tạo ra một vài vấn đề. Rakuten thất bại trước công cuộc tiến vào Trung Quốc, một công ty sở hữu 121 tỉ đô la thị trường thương mại điện tử và có dự đoán rằng sẽ tăng lên gấp 3 vào năm 2015, theo Barclays.

Vấn đề vẫn còn ở phía trước. Tháng 10 năm 2010, trong những cuộc chinh phạt các công ty nước ngoài, Mikitani cho ra đời Lekutian, trang cửa hàng online tại Trung Quốc, hợp tác với trang tìm kiếm lớn nhất Trung Quốc Baidu. CEO của Lekutian, Koichi Nakamura từng nói rằng họ sẽ xây dựng “trang bán hàng online lớn nhất Trung Quốc”, nhưng chỉ hai năm sau đó, Lekutian đã phải đóng cửa.

“Chúng tôi có thể đã làm tốt hơn,” Mikitani thừa nhận, trước khi thêm vào, “Nhưng những vấn đề ở đây đều mang nặng về phía Trung Quốc hơn.” Lục đục chính trị giữa Trung Quốc và Nhật đã khiến cho Rakuten không thể quảng cáo trong nửa năm, và giá của các mặt hàng không thể so sánh với hàng nhái tại Trung Quốc. “Bản thân thị trường cũng quá nóng,” ông nói. “Có quá nhiều tiền đổ về từ Silicon Valley.”

Trung Quốc không phải là nơi dễ dàng để kinh doanh, nhưng các nhà phân tích còn nhận thấy Rakuten gặp vấn đề trong việc đưa tới khách hàng Trung Quốc những gì họ muốn trong sản xuất và thiết kế. Rakuten đang tăng trưởng vô cùng tốt đẹp tại Nhật, nhưng những đầu tư khác của công ty này không có vẻ gì là sẽ sinh lời sớm. Sản phẩm Kobo của Canada được mua lại chỉ bán được 1 triệu cái trong năm qua, trong khi đó iPad bán được 40 triệu và Kindle bán được 17 triệu. Buy.com và Play.com cũng đang bị lỗ.

Mikitani vẫn đang cố gắng thúc đẩy sự nhanh nhẹn và hiệu quả của các nhân viên của mình. Ông khuyến khích nhân viên đến văn phòng sớm hơn 10 phút, và ông đã mua một startup Tây Ban Nha tên Wuaki vì ông thích nhà sáng lập của công ty này ăn ngủ ngay tại nơi làm việc. “Hiroshi thích ý tưởng có một chiếc giường tại văn phòng”, CEO của Wuaki nói. “Nó rất doanh nhân”.

Mikitani hiện đang ở Sillicon Valley tháng này, với khoảng sáu buổi họp mỗi ngày. Ông sẽ còn phải quay lại nhiều hơn nữa nếu ông thực sự muốn ở vị thế của Amazon, chứ chưa nói đến chuyện vượt qua nó.

Dương Hạnh

Nguồn: Forbes

vcamp